• /Content/img/posters/jpg/image_dfe0e6b4-d37b-4dbd-895f-ac120278b6dc.jpg
Yok Olan Koyunlar İçin Dernekli Mücadele
3 Ağustos 2015 Pazartesi \\ Aktuel \\ Yorum Yok

Karya Koyunu Geliştirme Derneği (KAR-DER) Başkanı Prof. Dr. İbrahim Cemal, “Yerli koyun ırklarımız yaklaşık 35-40 yıl önce başlayan melezleme çalışmaları ile büyük bir değişime uğradı. Tabii bu dönüşüm bazı ırklarımızı yok etti bazılarını da yok olma tehlikesine soktu” dedi.

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Başkanı Prof. Dr. İbrahim Cemal, KAR-DER’in 2002 yılında Prof. Dr. Orhan Karaca öncülüğünde, Koçarlı İlçesi Kasaplar Mahallesi’nde koyun yetiştiricisi olan Güngör Akıllı başkanlığında kurulduğunu belirtti. Başkan İbrahim Cemal, koyun yetiştiriciliği yapan çobanlar ile üniversite görevlilerinin bir araya getirilerek, yetiştiricilerin bilinçlendirilmesini hedeflediklerini söyledi.

KAR-DER hakkında bilgi veren İbrahim Cemal, şöyle dedi:

“Derneğimiz 2002 yılı sonlarında kuruldu.  Prof. Dr. Orhan Karaca öncülüğündeki araştırma ekibince 1994 yılından itibaren sahada yürütülen, ilk olarak ilimiz Çine ilçesinde başlayan ve daha sonra Koçarlı ilçesi köylerini de kapsayacak şekilde genişleyen, koyunculuğun tanımlanma ve geliştirilmesine yönelik araştırmalarda aktif olarak yer alan koyun yetiştiricileri ile konuyla ilgili çalışan araştırmacıların ortak karar ve girişimi ile dernek kuruldu.

Dernek, koyunculuk işletmelerinde yürütülen ıslah ve damızlık üretme çalışmalarının daha etkin kılınması, yetiştiriciler yani çobanlar arası ve bunlarla araştırmacılar arası iletişimin ve dayanışmanın artırılması, yetiştiricilerin bilinçlendirilmesi ve yetiştiricilerin mevcut sorunlarının daha kolay çözülmesi gayesi ile kuruldu.

Koyun yetiştiricileri ve ilgili akademisyenlerin katılımı ile oluşturulan derneğin şu anda 34 üyesi bulunmaktadır. Üyelerin 13’ünü ilgili öğretim elemanları veya teknik elemanlar, 21’ini ise koyun yetiştiricileri oluşturmaktadır. Koçarlı ilçesi Kasaplar köyünde bulunan ve koyun yetiştiricisi olan Güngör Akıllı kuruluştan itibaren ilk iki yıl dernek başkanlığını yürütmüştür. Sonrasında 2005-2007 yılları arasında Prof. Dr. Orhan Karaca tarafından yönetilen derneğin başkanlığı 2007 yılından günümüze kadar tarafımdan sürdürülmektedir.”

“Çine çaparı yok olma tehlikesi altına girdi”

Aydın ilini de içine alan Batı Anadolu’da yer alan yerli koyun ırklarımız yaklaşık 35-40 yıl önce başlayan melezleme çalışmaları ile büyük bir değişime uğradı. Melezleme çalışmalarında döl verimi yüksek olan Sakız ırkı ile et verim ve kalitesi anlamında ön planda olan Kıvırcık ırkı koçlar yetiştiriciler tarafından yoğunlukla tercih edildi. Bunun sonucunda, bölgede yetiştirilen Dağlıç, Çine Çaparı, Ödemiş gibi yağlı kuyruklu koyun ırkları ince kuyruklu bir forma dönüşmüş oldu. Tabi bu dönüşüm bazı ırklarımızı yok etti bazılarını da yok olma tehlikesine soktu.

Örneğin, Ödemiş koyun ırkımız bu süreçte yok oldu. Bölgemize özgü diğer iki koyun ırkımız olan Dağlıç ve Çine Çaparı ise yok olma tehlikesi altına girdi. Yetiştiriciler tarafından ve kontrolsüz olarak yapılan çevirme melezlemeleri sonucunda sahada melez ve karışık yapıda büyük bir koyun popülasyonu şekillenmiş oldu. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü öğretim üyesi olan Prof. Dr. Orhan Karaca hocamız öncülüğünde 1994 yılında Çine ilçesinde başlatılan ve benim de şahsen 2016 yılında araştırıcı olarak dahil olduğum çok sayıda saha araştırmaları sonucunda sahadaki mevcut durum ve yetiştirici ihtiyaçlarını tanımladık. Bunun sonucunda ilimiz başta olmak üzere bölgemiz koyunculuğuna yön verecek iki ayrı stratejik plan oluşturduk.”

“Karya uygarlığının adını verdik”

Adnan Menderes Üniversitesi - Grup Koyun Yetiştirme Programı (ADÜ-GKYP), Adnan Menderes Üniversitesi - Çine Çaparı Koyunları Genetik Kaynak Olarak Koruma Programı (ADÜ-ÇÇKP) olmak üzere, iki ayrı stratejik plan oluşturduklarını söyleyen Prof. Dr. İbrahim Cemal, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu stratejik planlardan ilki olan ADÜ-ÇÇKP kapsamında, Aydın ilimize has olan ve atalarımızdan bizlere miras bırakılan yerli gen kaynağımız Çine Çaparı koyun ırkının yok olma sürecini durdurduk. Önemli yerel destek de alarak yürüttüğümüz çalışmalarımız sonucunda şu an Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Koyunculuk Araştırma ve Uygulama Ünitesinde bulunan bir Çine Çaparı koruma sürüsü oluşturduk.

Mevcut yetiştiricilerin sürülerini ise sıkı izlemeye aldık. Böylece ırkın geleceği garanti altına alınmış oldu. Yapılan girişimler sonucunda son iki yetiştiriciye ait sürünün Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın destekleme programına alınması sağlandı. Şu anda bu yetiştiriciler koruma desteği alıyorlar. Çine Çaparı koyun ırkımız daha önce hiç araştırılmamıştı. Yaptığımız çok sayıda araştırma ile bu ırkımızın özelliklerini tanımladık. Irka ve yetiştirme altyapısına yönelik uzun yıllar süren araştırmalar sonucunda elde edilen bilgiler ile Üniversitemiz adına yapmış olduğumuz tescil başvurusu Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Irk Tescil Komisyonu tarafından incelenip kabul edilerek Çine Çaparı koyunumuz 2008 yılında milli ırk olarak tescil edildi ve Resmi Gazete yayınlandı.

İkinci stratejik plan olan ADÜ-GKYP ise yetiştiriciler tarafından sistemsiz çevirme melezlemeleri ile şekillenen ve sahadaki üretim materyalinin büyük bir kısmını oluşturan melez koyunlara yönelik oluşturuldu. Aydın, Denizli, İzmir, Isparta başta olmak üzere sahadaki koyun varlığının büyük çoğunluğunu oluşturan melez koyunlar Ağırlıklı olarak Sakız ve Kıvırcık ırkı kanı taşıyorlar. Bunların büyük bir kısmı yağlı kuyruklu yerli ırklarımızın dönüştürülmesi sonucu oluşmuş. Buna karşın, birkaç kuşak süren çevirme melezlemesi neticesinde bu yağlı kuyruklu koyun ırklarımızın kan düzeyleri düşük seviyelere çekilmiş durumda.

İlimiz ve çevre illerde yaygın olan ve niteleyecek bir ismi olmayan bu melez koyun popülasyonuna, bölgemiz için önemli bir uygarlık olan Karya uygarlığının adını verdik. Karya koyunu ismi yetiştiriciler tarafından kabul gördü ve umduğumuzdan çok daha kısa bir sürede yaygınlaştı. Çine ilçesi Doğanyurt köyü merkez olmak üzere 1994 yılında başlanan çalışmalara sonraki yıllarda Koçarlı, İncirliova ve Söke ilçelerinin köyleri ile Aydın merkezde yer alan çok sayıda koyun yetiştiricisi katıldı. Özellikle Koçarlı ilçesinin Kasaplar köyündeki çok sayıda yetiştirici işletmesindeki koyunlarda çalışmalar yoğunlaştı.”

Derneğin temel amaçları

Karya koyununu da tescil ettirmek için 2012 yılında Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na başvurduklarını ve 1 yıl sonra da koyunun Bakanlık tarafından tescillendiğini belirten İbrahim Cemal, derneğin temel amaçlarını şöyle sıraladı:

‘’Yöre, hatta bölge koyunculuğunu geliştirmek ve yetiştirici gelirlerini arttırmak. Mevcut koyun ırklarının ıslahına ve korunmasına yönelik faaliyetler yürütmek. Başta Karya ırkı olmak üzere damızlık koyun materyali üretimine öncülük etmek, Yetiştiriciler arasındaki iletişimi ve bilgi paylaşımını güçlendirmek. Bilimsel araştırma ve uygulama çalışmaları yürüten araştırma kurumlarının yöre koşulları için uygun gördükleri ıslah çalışmalarına yöre yetiştiricilerinin etkin katılımını sağlamak ve yetiştiricilerin bu kurumlar ile işbirliğini güçlendirmek. Aydın yöresindeki koyun yetiştiricilerini bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile buluşturmak. Koyunculuğun geliştirilmesine yönelik olarak kamu desteğini almaya çalışmak. Girdi kullanımı, ürün değerlendirme ve pazarlama konusunda yetiştiriciler arasında işbirliği sağlayarak yetiştirici gelirlerini arttırmak. Konu uzmanı araştırıcıların desteğiyle damızlık koyun elit üst sürüsü oluşturulmasına katkı sağlamak yanında elit üst sürü ile yetiştirici sürüleri arasındaki damızlık transferlerini planlı bir şekilde sağlamak."


Yazıya Ait Media İçerikleri :

Benzer Yazılar..
Yorumlar
Yazı hakkında yorum bulunmamaktadır.
Yorum Yaz